LỜI NÓI

 

Ngày xửa ngày xưa có một anh đồ tể, chuyên môn giết heo. Nghe đồn anh có tay nghề cao, nhà vua bèn cho gọi anh tới và hỏi :

- Trong con heo, cái gì ăn ngon nhất ?

Anh trở về và không ngần ngại xẻo ngay cái lưỡi, đem dâng cho nhà vua.

Ít lâu sau, nhà vua lại cho gọi anh đến và nói :

- Trong con heo, cái gì ăn dở nhất ?

Anh cũng lại trở về và không ngần ngại xẻo ngay cái lưỡi, đem dâng cho nhà vua. Thấy vậy, nhà vua rất đỗi ngạc nhiên ben hỏi :

- Thế này là thế nào ?

Anh đồ tể bèn làm một màn lý luận vòng vo Tam quốc, đại khái :

- Phàm trên đời này, tốt hay xấu, ngon hay dở đều bởi cái lưỡi mà ra.

Nghe xong, nhà vua gật gù, rất lấy làm tâm đắc và phán :

- Thậm chí lý, thậm chí lý.

Bàn về sự lợi hại của cái lưỡi, Kinh Thánh đã xác quyết :

- Cái lưỡi mềm, có thể làm gãy cả xương cứng.

Cái lưỡi, hay nói một cách cụ thể hơn, ngôn ngữ và tiếng nói chính là một phương tiện Thượng Đế đã trao ban cho con người, để chuyển đạt những tư tưởng và ước muốn của mình cho người khác, nhờ đó mà hiểu biết và xích lại gần nhau hơn, cũng như nhờ đó mà bắc được một nhịp cầu cảm thông.

Ngày nay những nhà chuyên môn đang nghiên cứu về những thứ ngôn ngữ riêng của loài vật, chẳng hạn như cá heo. Họ thấy nơi cá heo hình như cũng có một thứ tiếng nói nào đó để diễn tả những tình cảm của chúng.

Tuy nhiên, ngôn ngữ và tiếng nói được phát triển tới một mức độ tuyệt vời nhất, thì chỉ được tìm thấy nơi con người. Vì thế, chúng ta có thể xác quyết một cách mạnh mẽ mà không sợ sai lầm rằng :

- Con người là một con vật có ngôn ngữ, có tiếng nói.

Nếu có dịp đi thăm một trường khuyết tật, một trường nuôi dạy những em bé câm và điếc, chúng ta mới thấy được sụ bất hạnh mà các em bé ấy phải chịu đựng. Thế giới của các em bé ây dường như bị thu hẹp lại. Các em bé ấy diễn tả những ý nghĩ, những mong ước của mình thật khó khăn. Và người khác cũng khó lòng hiểu được những cử chỉ các em dùng để thay cho lời nói của mình.

Thế nhưng, ngôn ngữ và tiếng nói lại như một con dao hai lưỡi, đem lại những cái lợi và những cái hại, những cái tốt và những cái xấu, tùy theo cách thức chúng ta sử dụng.

Thực vậy, với ngôn ngữ và tiếng nói, người ta có thể giúp nhau thăng tiến, chẳng hạn như những lời chỉ bảo của cha mẹ, những lời giảng dạy của thầy cô, những lời yêu thương của vợ chồng, những lời an ủi của bè bạn…

Chính vì thế, người ta thường bảo :

- Lời nói là gói vàng.

- Lời nói là hơi thở của tâm hồn.

Tuy nhiên, với ngôn ngữ và tiếng nói, người ta cũng có thể tạo nên những đổ vỡ và những khổ đau, chẳng hạn như những lời dèm pha hạ nhục làm mất danh dự và uy tín của người khác, những lời bỏ vạ cáo gian làm cho người khác phải thân bại danh liệt, những lời chửi bới cãi cọ làm cho tình yêu bị rạn nứt và sụp đổ…

Chính vì thế, người Ả Rập đã bảo :

- Một nhát lưỡi còn ghê gớm hơn cả một nhát gươm.

Tương tự như vậy, dân Ăng Lê thường nói :

- Không nọc nào độc cho bằng nọc của cái lưỡi.

Trong mục chuyện phiếm hôm nay, gã xin bàn đến những “hệ lụy” của ngôn ngữ và tiếng nói trên phương diện xã hội, gia đình và cá nhân.

 

TRƯỚC HẾT LÀ PHƯƠNG DIỆN XÃ HỘI.

 

Vào những mùa bàu bán, từ những chức vụ cao trọng nhất như tổng thống, nghị sĩ và dân biểu tới những chức vụ xoàng xoàng bậc trung như hội đồng nhân dân và trưởng ấp…thì hình như ứng cử viên nào cũng cả tiếng lại dài hơi, ra sức mà nói. Họ quả quyết thật mạnh mẽ, họ nói năng thật hùng hồn, họ hứa thì rất nhiều nhưng rốt cuộc khi đã ngồi yên trong chiếc ghế của mình, thì họ lại làm chẳng được bao nhiêu, thậm chí còn làm ngược lại những gì mình đã nói và đã hứa. Thành thử lắm lúc họ đã trở thành…dân hứa lèo, hứa cuội một cách chuyên nghiệp.

Hiện nay tại Việt Nam xuất hiện một thứ nghề chuyên mon đi bán nước bọt, dùng lời nói của mình để kiếm chác. Diễn tả một cách văn vẻ, thì đó là nghề môi giới, nghề trung gian. Nhưng diễn tả một cách nôm na và bình dân thì đó là nghề…cò.

Nghề cò này xuất hiện trong mọi lãnh vực : cò bệnh viện, cò phá thai, cò trường học, cò xuất ngoại…Thậm chí còn có cả cò lợn, cò lúa. Nghĩa là người nông dân có tí lúa hay có con heo định bán, thì lập tức cò bay đến để móc nối để được hưởng tí xái.

Tuy nhiên, chắc hẳn có lần chúng ta đã cảm thấy bực bội và tức tối trước những luồng dư luận xuyên tạc, trước những miệng lưỡi thâm độc của người đời.

Sở dĩ như vậy là vì dư luận thì vốn thường luận dư. Những lời đồn thổi bao giờ cũng phóng đại, tô màu, không biết đâu mà lường :

- Lưỡi không xương nhiều đường lắt léo.

Hay như ca dao đã diễn tả :

- Ở sao cho vừa lòng người,

 Ở rộng người cười, ở hẹp người chê.

 Cao chê ngỏng, thấp chê lùn.

 Béo chê béo trục béo tròn,

 Gầy chê xương sống xương sườn phơi ra.

Thế nhưng, chúng ta lại không thể nào sống cô độc lẻ loi như một hòn đảo giữa biển khơi, hay như một pháo đài biệt lập. Trái lại, chúng ta sống là sống với người khác. Và trong cuộc sống chung này, chúng ta không thể nào tránh đi cho hết những va chạm, những bực bội, những buồn phiền…

Bởi đó, cần phải biết khéo léo sử dụng những lời nói ôn tồn, lịch sự và tế nhị để tránh đi những cãi cọ, những chửi bới, kẻo rồi sẽ đi tới chỗ thượng cẳng chân hạ cẳng tay với nhau.

Những lời nói cộc cằn và thô lỗ nhiều lúc được sánh ví như những giọt dầu đổ thêm vào lửa, làm cho bùng lên sự tức giận và thù oán, thiêu rụi hết cả tình nghĩa giữa anh em ruột thịt, cũng như giữa bà con lối xóm. Một lời nói vu oan có thể làm cho người khác mất hết tiền bạc, mất hiết địa vị và đi vào chốn lao tù.

Vì vậy, sách Minh Tâm đã viết :

- Một tàn lửa nhỏ có thể đốt cháy cả một khu rừng, thì cũng thế, một nửa câu nói càn có thể làm hại đến hạnh phúc của cả một đời người.

Ngày kia, có một cuộc hội nghị tay ba giữa chiếc kéo, chiếc cưa và cái lưỡi.

Kéo nói :

- Vải dai đến mấy, ta cắt cũng đứt. Vải bền đến mấy, ta cắt cũng lìa.

Cưa bảo :

- Gỗ cứng đến mấy, ta cưa cũng đứt.. Sắt chắc đến mấy, ta cắt cũng lìa.

Thế nhưng, cái luỡi thì mỉm cười và nói :

- Công việc của các anh đối với tôi thật vô nghĩa. Các anh chỉ cắt được vải, gỗ và sắt, nhưng liệu các anh có cắt được danh thơm tiếng tốt của người ta hay không ? Mà đó lại là công việc thường ngày của tôi. Các anh có biết chia rẽ những tình bạn thân thiết, những tình yêu mạnh mẽ, những sự hợp nhất nồng nàn hay không ? Tôi không cắt bằng thép, nhưng tôi cắt bằng những lời nói hành nói xấu, bỏ vạ cáo gian…

Chính vì thế, người xưa đã dạy :

- Phải ngoáy lưỡi bảy lần trước khi nói.

 

TIẾP ĐẾN LÀ PHƯƠNG DIỆN GIA ĐÌNH.

 

Giai đoạn thứ nhất, đó là trước ngưỡng cửa yêu thương.

 

Trong giai đọan này, người ta thường dùng lời nói để biểu lộ những tình cảm của mình. Tuy nhiên, cũng cần phải tỉnh táo để đánh giá đúng mức và chính xác những lời tỏ tình của đối phương.

Phải đề cao cảnh giác như vậy là vì nhiều anh chàng họ sở đã dùng những lời đường mật để dụ đỗ :

- Mật ngọt chết ruồi.

- Nói ngọt lọt đến xương.

Trong khi đó, người con gái lại thích được nghe những lời…”đậm đặc” ấy :

- Chuông già đồng điếu chuông kêu,

 Anh già lời nói, em xiêu tấm lòng.

Một khi người con gái đã xiêu tấm lòng, thì dễ dàng bị sập bẫy. Và thế là mở đường cho anh chàng họ sở tiến lên chiếm lấy mục tiêu, rồi sau đó khi “con ong đã tỏ đường đi lối về”, anh chàng họ sở này bèn ”quất ngựa truy phong”, tính bài chuồn, để lại một nỗi buồn muôn thuở, một nỗi sầu cả đời cho người con gái.

 

Giai đoạn thứ hai, đó là sau khi đã tìm hiểu và quyết định tiến tới hôn nhân.

 

Trong giai đoạn này, các cụ ta ngày xưa vốn thường khuyên :

- Lấy vợ thì lấy liền tay,

 Kẻo để lâu ngày, lắm kẻ dèm pha.

Gã từng chứng kiến có những cặp thương nhau ra phết, nhưng cuối cùng đã…ngãng ra, chỉ vì những lời gièm pha của ông nọ bà kia, nhất là của những kẻ không được ăn thì nhẫn tâm đạp đổ.

Vì thế, có người đã bảo :

- Chẳng sợ cọp dữ, mà chỉ sợ những lời gièm pha.

 

Sau cùng giai đoạn thứ ba, đó là khi đã trở nên vợ chồng với nhau.

 

Trong cuộc sống gia đình, nhiều khi sóng gió đã nổi lên, để rồi đi đến chổ đổ vỡ chỉ vì một vài lời nói vô ý thức và thiếu tế nhị.

Có một bà vợ cặm cụi nhổ cỏ ở thửa ruộng sau nhà. Hôm đó ông chồng đóng vai tề gia nội trợ. Sau khi đã nấu nướng xong, ông sai đứa nhỏ ra mời mẹ về ăn cơm. Chẳng nói chẳng rằng, bà vẫn cứ lặng lẽ nhổ cỏ.

Một lúc sau, ông lại sai đứa khác ra mời. Lần này bà có vẻ tức tối. Đứng dậy, hai tay chống ngang lưng, mắt long lên, còn miệng thì hét lớn :

- Bố con mày muốn hốc thì cứ hốc trước đi.

Đứa bé lầm lũi trở về và ngây thơ thuật lại cho ông bố.

Chuyện gì sẽ xảy ra, hẳn chúng ta đã đoán biết. Sau khi nhổ hết đám cỏ dại, bà vợ thủng thẳng trở về. Thế nhưng vừa bước chân vào nhà, thì hàng xóm bỗng nghe thấy những tiếng kêu la thất thanh :

- Ối giời ơi, cứu tôi với, nó đánh tôi, nó giết tôi.

Rồi thì chén bát cứ ào ào thi nhau bay ra ngoài sân.

Nếu như bà vợ biết nhún nhường và tế nhị một chút, thì đâu đến nỗi xảy ra sự việc đáng tiếc kể trên.

Bởi đó, tục ngữ đã dạy :

- Chồng giận thì vợ làm lành,

 Miệng cười tươi hỏi rằng anh giận gì ?

- Chồng giận thì vợ bớt lời,

 Cơm sôi nhỏ lửa chẳng đời nào khê.

Còn nếu ông cũng ghê mà bà cũng gớm, thì chắc chắn kết cuộc sẽ là xô xát và chiến tranh :

- Bên thẳng thì bên phải chùng,

 Hai bên đều thẳng, thì cùng đứt dây.

Trong đời sống gia đình, hãy biết quên đi và tha thứ cho nhau. Hãy biết chịu đựng và nhường nhịn lẫn nhau, bởi vì :

- Một sự nhịn là chín sự lành.

Đồng thời, hãy biết dùng những lời nói ôn tồn và thành thực, lịch sự và tế nhị để an ủi và khích lệ, cũng như để nhắc bảo hầu giúp nhau uốn nắn sửa đổi những sai lỗi, nhờ đó thăng tiến bản thân, đổi mới cuộc đời, mỗi ngày một trở nên tốt lành hơn, mà vẫn giữ được một bầu khí êm ấm thuận hòa. Bởi vì :

- Lời nói chẳng mất tiền mua,

 Liệu lời mà nói cho vừa lòng nhau.

Sách Cổ Học Tinh Hoa kể lại rằng :

Vợ của Nhạc Dương Tử là một bậc hiền minh. Một hôm, Dương Tử đi đường bắt được một lọ vàng người ta đánh rơi, mừng rỡ đem về đưa cho vợ. Vợ nói :

- Thiếp trộm nghe người chí sĩ không uống nước suối của tên trộm. Người liêm khiết không nhận của thiên hạ bố thí một cách khinh bỉ. Chàng nay nhặt của rơi ngoài đường đem về cầu lợi, để ô uế phẩm hạnh, thử có nên không ?

Dương tử nghe nói thẹn quá, liền đem lọ vàng bắt được bỏ ra ngoài đồng. Rồi đi xa, tìm thầy để học.

Đi học mới được một năm, Dương Tử về chơi nhà. Vợ qùi xuống trước mặt hỏi rằng :

- Chàng có việ gì mà về nhà ?

Dương Tử nói :

- Ta đi lâu nhớ nhà thì về, chẳng có việc gì cả.

Vợ cầm con dao đến chỗ khung cửi, nói rằng :

- Lụa đang dệt đây là phải làm từ lúc nuôi tằm ươm tơ cho đến lúc mắc lên được khung cửi. Nếu đánh đứt một sợi mà đứt mãi, thì đứt đến hàng tấc. Đứt hàng tấc mà đứt mãi, thì đứt đến hàng thước, hàng trượng, hàng tấm. Nếu bây giờ thiếp chặt đoạn đang dệt đây, thì bao nhiêu công phu ngày giờ từ trước đến nay đều mất hết cả. Chàng đi học là để trở nên một người giỏi giang. Nếu đang học mà bỏ về, thì khác gì tấm lụa đang dệt đây mà chặt đi vậy.

Dương Tử thấy nói, cảm động lắm, đi học luôn bảy năm cho đến khi tốt nghiệp mới về.

Vợ ở nhà chăm chỉ làm ăn trong bấy nhiêu năm, vừa nuôi nấng mẹ chồng, vừa lo cho chồng ăn học.

Nhạc Dương Tử nhờ có người vợ hiền như thế, mà sau này được sang trọng vẻ vang.

 

SAU CÙNG LÀ PHƯƠNG DIỆN CÁ NHÂN.

 

Kinh nghiệm cho thấy : Tâm hồn con người là một thế giới đầy huyền bí, lắm lúc chính bản thân chúng ta cũng không thấu suốt, thì làm sao người khác có thể hiểu nổi :

- Hôm nay trời nhẹ lên cao,

 Tôi buồn không hiểu vì sao tôi buồn.

Tuy nhiên, dựa vào lời nói người khác biết được phần nào cái thế giới nhiệm mầu của tâm hồn, cái lãnh vực huyền bí của con người chúng ta.

Đây là điều chính Đức Kitô đã xác quyết :

-Lòng đầy thì mới tràn ra ngoài.

Căn cứ vào lời nói, người ta sẽ hiểu được tâm địa, đánh giá được bản thân và nhận rõ bộ mặt thật của chúng ta :

- Nghe lời nói mà biết được con người.

Thực vậy, nếu chúng ta nói những điều hữu lý, thiên hạ sẽ bảo chúng ta là người khôn ngoan. Còn nếu chúng ta nói những điều vô lý, thiên hạ sẽ bảo chúng ta là kẻ dại khờ :

- Vàng thử lửa, thử than,

 Chuông kêu thử tiếng, người ngoan thử lời.

Sau khi đã đánh giá chúng ta là người khôn ngoan, hay chỉ là một kẻ dại khờ, thì mức độ tình cảm họ dành cho chúng ta cũng từ đó mà được ấn định : Họ sẽ yêu mến và kính trọng chúng ta hay sẽ khinh chê và coi thường chúng ta.

Như vậy, cái lưỡi quả thực đã đóng một vai trò rất quan trọng trong cuộc sống :

- Lưỡi người khôn ngoan tạo nên danh giá, mồm kẻ ngu dại gây nên đổ vỡ tan hoang.

 

KẾT LUẬN

 

Trước khi chấm dứt, gã xin đưa ra một vài nhận định như sau :

Trước hết, đó là : Hãy ngoáy lưỡi bảy lần trước khi nói.

Nghĩa là hãy đắn đo, cân nhắc trước khi phát ngôn, để những lời chúng ta nói ra có sức an ủi, nâng đỡ và khích lệ người khác, nhờ đó tạo được một bàu khí yêu thương và bắc được một nhịp cầu cảm thông. Sở dĩ như vậy là vì :

- Nhất ngôn thuyết quá, tứ mã nan truy. Một lời đã nói, bốn ngựa khó mà theo kịp.

Tiếp đến, đó là : Hãy tăng nghe, mà giảm nói.

Thiên Chúa đã trao ban cho chúng ta hai lỗ tai và một cái miệng, nên chi chúng ta cần phải nghe nhiều hơn và nói ít thôi, kẻo bị người khác kê tủ đứng :

- Biết rồi, khổ lắm nói mãi.

Bởi vì dù nói có hay ho đến đâu chăng nữa, người ta cũng vẫn cảm thấy bực bội và chán ngán :

- Rượu lạt uống mãi cũng say,

 Lời khôn nói lắm, dẫu hay cũng nhàm.


Tác giả: Gã Siêu

 

 

 

Bình Luận